Artysta, pstrykacz, spacerowicz...

Fot. A.H. Wheeler, Berlin. Fotomontaż z 1893 r.

Na praktykę fotograficzną, a  także artystyczną w ogóle, inaczej patrzy Pierre Bourdieu, według którego potrzeby kulturalne są przede wszystkim wynikiem  edukacji,  a w  drugiej  kolejności  pochodzenia społecznego. Gust natomiast stanowi „uprzywilejowany wskaźnik klasy społecznej”. Kant próbował odróżnić „to, co się podoba”, od „tego,  co  sprawia  przyjemność”,  i  –  ogólniej  – „bezinteresowność”, będącą jedynym gwarantem prawdziwie  estetycznej  jakości  kontemplacji, od „interesu zmysłów” określającego „przyjemność”, a także od „interesu rozumu”, który określa „dobro”. Rozróżnieniom Kantowskim Bourdieu przeciwstawia podejście charakterystyczne dla przedstawicieli klas ludowych, którzy zawsze wymagają od obrazu, by pełnił  jakąś  funkcję. Bezinteresowne  podejście  do  sztuki  charakteryzuje  jedynie  klasy  wyższe,  inteligencję  oraz artystów. W relacji do fotografii bezinteresowność przejawia się głównie w odrzuceniu najpopularniejszych tematów zdjęć, czyli fotografii rodzinnej i pamiątkowej przede wszystkim.

Zdaniem Pierre’a Bourdieu fotografia nie stanowi sztuki w pełni. Jest umieszczona w połowie drogi między praktykami nobliwymi i popularnymi, zawieszona pomiędzy produkcją mechaniczną a  twórczością. To „sztuka średnia”, która ponieważ pełni określone funkcje, zawsze pozostanie okazjonalna w mniejszym lub większym stopniu. O  ile dla chłopów  fotografia stanowi przede  wszystkim  narzędzie  integracji  grupy i służy do podkreślenia wagi ceremonii, o tyle dla klas wyższych będzie środkiem dystynkcji. Tak więc robienie zdjęć nigdy nie jest celem samym w sobie. O tym fakcie należy pamiętać przy rozważaniu społecznych użyć aparatu.

Abstract

Artist, amateur, flaneur... On the uses people make of photography

The article focuses on uses that are made of photography by amateurs. It is based on in-depth interviews with people declaring their interest in photography. The dissertation analyzes the most popular situations when a camera is used and various types of popular photography, ie. family, travel, landscape, documentary and artistic photography. Social definitions of art and criteria which amateur photography should meet to be regarded as artistic creativity are also discussed. The most important conclusion of the article is that the unprofessional art is never an end in itself. It is used by an individual to build identity or to maintain relations with a group.